Bilgisayar geri dönüşümü, ömrünü tamamlamış bilgisayar ve IT ekipmanının lisanslı tesislerde ayrıştırılarak hammaddeye dönüştürülmesidir. Satmakla karıştırılır ama farklı bir süreçtir: satılabilir cihaz yeniden kullanıma girer, geri dönüşüm ise yeniden kullanılamayacak cihazın malzemesini ekonomiye kazandırır. Kurumlar için bu bir tercih değil, Çevre Kanunu kapsamında bir yükümlülüktür.
AEB Dönüşüm her iki akışı birlikte yürütür: değerlendirilebilir cihazlar satın alınır, hurda sınıfındakiler lisanslı geri dönüşüm kanalına yönlendirilir. Bu sayede kurumun elinde bertaraf edilmesi gereken artık kalmaz.
- Neden Çöpe Atılamaz?
- Bir Bilgisayar Geri Dönüşümde Neye Dönüşür?
- Geri Dönüşüm mü, Satmak mı?
- Kurumların Yasal Yükümlülüğü
- Sık yapılan yanlışlar
- Geri Dönüşümde Veri Güvenliği
- Depolama ve taşıma kuralları
- Kurumsal Geri Dönüşüm Süreci
- Sıkça Sorulan Sorular
Neden Çöpe Atılamaz?
Bilgisayarlar hem tehlikeli hem değerli malzeme içerir. Anakartlarda kurşun ve brom bileşikleri, eski monitörlerde cıva, bataryalarda lityum ve kobalt bulunur. Bunlar düzensiz depolamada toprağa ve suya karışır. Aynı cihazda bakır, alüminyum, altın ve paladyum gibi geri kazanılabilir metaller de vardır.
Bu ikili yapı, elektronik atığı özel bir kategori haline getirir. Türkiye’de AEEE (Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü) mevzuatı bu atıkların yalnızca lisanslı tesislerde işlenmesini zorunlu kılar. Mevzuatın kapsamı ve kurumlara getirdiği yükümlülükler e-atık ve AEEE nedir rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.
Bir Bilgisayar Geri Dönüşümde Neye Dönüşür?
| Parça | Çıkan malzeme | Nereye gider |
| Kasa ve şasi | Çelik, alüminyum | Metal geri dönüşümü, yeniden döküm |
| Anakart ve kartlar | Bakır, altın, paladyum, gümüş | Değerli metal geri kazanımı |
| Kablo ve güç kaynağı | Bakır, plastik izolasyon | Ayrıştırma sonrası ayrı hatlar |
| Batarya | Lityum, kobalt, nikel | Tehlikeli atık; özel işleme |
| Ekran paneli | Cam, plastik, arka aydınlatma | Panel türüne göre ayrı süreç |
| Sabit disk | Alüminyum, neodimyum mıknatıs | Veri imhası sonrası metal geri kazanımı |
| Plastik gövde | ABS, polikarbonat | Granül haline getirilip yeniden kullanım |
Geri Dönüşüm mü, Satmak mı?
Çalışan bir cihazı geri dönüşüme vermek çevresel olarak da ekonomik olarak da kayıptır. Yeniden kullanım, geri dönüşümden her zaman önce gelir: cihazın ömrü uzar, yeni cihaz üretimi ertelenir, siz de karşılığını alırsınız.
- Açılıyor ve kullanılabilir durumdaysa: satın. Karşılığı hurda değerinin katları olur. Bkz. bilgisayar sat
- Açılıyor ama çok eski ise: ekspertizde parça değeri ile yeniden satış değeri karşılaştırılır, yüksek olan uygulanır
- Açılmıyor, onarımı ekonomik değilse: hurda sınıfı; yine de sıfır olmayan bir karşılığı vardır. Bkz. hurda bilgisayar fiyatları
- Fiziksel olarak parçalanmışsa: doğrudan geri dönüşüm akışı
Bu ayrımı ekspertizde biz yapıyoruz; siz karışık partiyi olduğu gibi teslim edebilirsiniz.
Kurumların Yasal Yükümlülüğü
Elektronik atığın lisanssız kişi ve kuruluşlara verilmesi Çevre Kanunu kapsamında idari yaptırıma tabidir. Sorumluluk atığı üreten kurumdadır ve cihaz elden çıktıktan sonra da devam eder. Bu nedenle “hurdacı aldı götürdü” ifadesi hukuki bir koruma sağlamaz.
Denetimde ibraz edilmesi gereken belgeler: cihazların kime devredildiğini gösteren fatura veya devir belgesi, atığın lisanslı kanala yönlendirildiğini gösteren kayıt ve verilerin imha edildiğine dair tutanak. Üçünü de teslimat sırasında dosyanıza ekliyoruz. Resmi mevzuat için Mevzuat Bilgi Sistemi‘ne başvurabilirsiniz.
Bilgisayar Geri Dönüşümünde Sık Yapılan Dört Yanlış
Kurumlarda bilgisayar geri dönüşümü çoğu zaman iyi niyetle ama yanlış yöntemle yürütülüyor. En sık karşılaştığımız dört hata şunlar:
- Cihazları yıllarca depoda bekletmek. “Bir gün lazım olur” düşüncesiyle saklanan cihazlar hem yer kaplar hem her yıl değer kaybeder. Beş yıl bekleyen bir bilgisayarın satılabilir değeri pratikte sıfırlanır; oysa aynı cihaz zamanında elden çıkarılsa nakde dönerdi.
- Elektronik atığı normal çöpe karıştırmak. Küçük çevre birimleri, klavye, fare ve kablolar sıradan atık sanılıp genel çöpe atılıyor. Bunlar da AEEE kapsamındadır ve ayrı toplanması zorunludur.
- Lisansı sorulmadan hurdacıya vermek. Cihazı alan kişinin lisanslı olup olmadığı sorulmadığında, sorumluluk atığı üreten kurumda kalmaya devam eder. Teslim ettiğiniz kişiden lisans belgesi istemek, denetimde sizi koruyan asıl adımdır.
- Diskleri çekmecede biriktirmek. Cihazlar geri dönüşüme gönderilirken diskler sökülüp saklanıyor; ancak o diskler yıllarca korumasız bir dolapta duruyor. Veri güvenliği açısından bu, diski cihazla birlikte imha ettirmekten daha risklidir.
Geri Dönüşümde Veri Güvenliği
Geri dönüşüme giden cihazlarda da disk vardır ve o diskte veri vardır. Fiziksel parçalama tek başına yeterli sayılmaz; parçalanmış diskten veri kurtarma vakaları bilinmektedir. Bu nedenle hurda sınıfındaki cihazların diskleri de ayrıştırma öncesinde veri imha sürecinden geçirilir ve tutanaklanır.
6698 sayılı Kanun kapsamında veri sorumlusunun yükümlülüğü, cihazın geri dönüşüme gitmesiyle sona ermez. Ayrıntı: kurumsal cihaz satışında KVKK.
Geri Dönüşüm Öncesi Depolama ve Taşıma Kuralları
Teslimat gününe kadar cihazların nasıl bekletildiği, hem güvenlik hem de kalan değer açısından önemlidir. Birkaç basit kural yeterlidir.
Bataryaları ayırın. Şişmiş dizüstü bataryaları ve UPS aküleri yangın riski taşır. Bunları cihazlardan ayırıp serin, kuru ve yanıcı malzemeden uzak bir alanda bekletin. Şişmiş bataryayı delmeye veya bastırmaya çalışmayın.
Ekranları dik ve ayrı istifleyin. Monitör ve dizüstü panelleri üst üste yatay istiflendiğinde kırılır. Kırık panel, o cihazın satılabilir sınıftan hurda sınıfına düşmesi demektir; yani sırf istifleme yüzünden değer kaybı yaşanır.
Nemden uzak tutun. Bodrum ve depo alanlarında yoğuşma, anakart üzerinde korozyona yol açar. Korozyona uğramış kart, hurda kart fiyatları tarafında bile daha düşük değerlenir.
Bu koşulları sağlayamıyorsanız beklemeden bizi arayın; cihazları olduğu yerden toplar, depolama sorumluluğunu üstleniriz. Kurumsal bilgisayar geri dönüşümü sürecinde nakliye ve paketleme bize aittir.
Kurumsal Geri Dönüşüm Süreci
- Envanter bildirimi. Cihaz tipi ve yaklaşık adet; çalışır–arızalı ayrımı yapmanıza gerek yok.
- Yerinde ekspertiz. Satılabilir ve hurda kalemler ayrılır, satılabilir olanlar için fiyat verilir.
- Söküm ve sevkiyat. Paketleme ve nakliye bize aittir.
- Veri imhası. Tüm depolama üniteleri, hurda olanlar dahil.
- Belgelendirme. Fatura, teslim tutanağı ve veri imha tutanağı.
Ofis kapanışı veya komple tasfiye söz konusuysa ofis kapanışında IT ekipmanı alımı ve şirket demirbaş tasfiyesi rehberleri süreci ayrıntılandırır.
Geri Dönüşüm ve Alım İçin İletişim
Envanterinizi bildirin; satılabilir kalemler için teklif, hurda kalemler için lisanslı yönlendirme ve belgelendirme sağlayalım. İlgili sayfalar: e-atık ve AEEE nedir · ikinci el bilgisayar alan yerler · hurda bilgisayar fiyatları
- Telefon: +90 555 006 83 68
- E-posta: info@aebdonusum.com
- Teklif formu: aebdonusum.com/iletisim
Sıkça Sorulan Sorular
Bilgisayar geri dönüşümü ile satmak arasındaki fark nedir?
Satılabilir cihaz yeniden kullanıma girer ve karşılığı hurda değerinin katları olur. Geri dönüşüm, yeniden kullanılamayacak cihazın malzemesini ekonomiye kazandırır. Ekspertizde bu ayrımı biz yapıyoruz.
Eski bilgisayarı çöpe atmak yasal mı?
Hayır. Elektronik atığın lisanssız kanallarla elden çıkarılması Çevre Kanunu kapsamında idari yaptırıma tabidir ve sorumluluk atığı üreten kurumdadır.
Bir bilgisayardan neler geri kazanılıyor?
Kasadan çelik ve alüminyum, anakarttan bakır, altın ve paladyum, kablodan bakır, bataryadan lityum ve kobalt, diskten alüminyum ve neodimyum mıknatıs geri kazanılır.
Geri dönüşüme giden cihazın verisi güvende mi?
Fiziksel parçalama tek başına yeterli sayılmaz. Hurda sınıfındaki cihazların diskleri de ayrıştırma öncesinde veri imha sürecinden geçirilir ve tutanaklanır.
Denetimde hangi belgeler isteniyor?
Cihazların kime devredildiğini gösteren fatura veya devir belgesi, atığın lisanslı kanala yönlendirildiğini gösteren kayıt ve veri imha tutanağı. Üçü de teslimatta dosyanıza eklenir.
Karışık partiyi ayırmam gerekiyor mu?
Hayır. Çalışır, arızalı ve hurda cihazları olduğu gibi teslim edebilirsiniz; satılabilir ve geri dönüşüme gidecek kalemleri ekspertizde biz ayırıyoruz.
